Athygli er vakin á því að lokafrestur til að skila inn athugasemdum er 21. janúar 2011.
Frumvarpið má nálgast á vef ráðuneytisins.
Núgildandi lög eru á vef alþingis.
Samantekt:
* Ráðherra ætlar að loka öllum vegslóðum, en gefa akstursheimild á valdar leiðir. Akstursheimildir verða auglýstar í Stjórnartíðindum.
* Ráðherra getur stjórnað akstri á snjó og takmarkað akstur á vegslóð eftir ökutæki eða tíma árs.
* Ráðherra skipar starfshóp sem safna á upplýsingum um vegslóða í samvinnu við viðkomandi sveitarfélög.
* Almenningur, njótendur og hagsmunahópar fá ekki að koma að þessu ferli.
* Landmælingar íslands eiga að halda utan um vegslóðagrunninn og sjá um uppfærslu í samræmi við reglur sem ráðherra setur. Ekki er byrjað að ræða við Landmælingar um vinnslu þessa verkefnis.
* Mjög óljóst er hvernig verklag á að viðhafa við söfnun og mat á gögnum um vegslóða.
* Kortaútgefendur eiga að notast við kortagrunnin þegar ný vegakort verða gefin út, annars geta þeir átt á hættu að fá sektir.
* Ekkert á að taka á annari umferð um landið, einsog t.d. gangandi og ríðandi.
* Mjög óljóst er hvernig á að fjármagna vinnuna sem snýr að öflun, úrvinnslu og endurmat gagna um vegslóðir.
Breytingartillögur starfshóps umhverfisráðherra gerir ekki ráð fyrir samstarfi við almenning í landinu, hagsmunaaðila, ferða- , útivistar- og skotveiðifélög, landeigendur, bændur og fleiri þegar upplýsingar um vegslóða verður .
Starfshópur ráðherra verður falið að gera tillögur um það í skýrslu til ráðherra, á hvaða vegslóðum má aka, með eða án takmarkanna. Starfshópurinn á að vinna verkefnið í samvinnu við sveitarfélögin en enga aðra.
Starfshópur umhverfisráðherra, sem vinnur að kortlagningu vegslóða á miðhálendingu og stýrt er af Sesselju Bjarnadóttur, hefur ekki að eigin frumkvæði reynt að fá njótendur vegslóða á miðhálendinu með sér í lið. Ráðuneytið heldur njótendum vegslóða í fjarlægð til að hægt sé að loka sem mestu.
Með breytingunum er verið að lögfesta einræði umhverfisráðherra með vegslóðum á Íslandi.
17.gr. 4.mgr. hljóðar svona:
Starfshópur umhverfisráðherra sem vinnur, í samvinnu við viðkomandi sveitarfélög, að greiningu vegslóða innan miðhálendislínunnar og gerð tillagna um það á hverjum þeirra skuli heimilt að aka vélknúnum ökutækjum, með eða án takmarkana, skal skila tillögum sínum til ráðherra eigi síðar en 1. janúar 2013. Umhverfisráðherra skal eigi síðar en 1. janúar 2013, í samvinnu við samgöngu- og sveitarstjórnaráðherra, skipa starfshóp til að vinna að greiningu vegslóða á láglendi og gerð tillagna um það á hverjum þeirra skuli heimilt að aka vélknúnum ökutækjum með eða án takmarkana.
Umhverfisráðherra skal í reglugerð kveða á um gerð kortagrunns þar sem merktir skulu vegir og vegslóðar sem heimilt er að aka vélknúnum ökutækjum. Gerð kortagrunnsins skal vera í höndum Landmælinga Íslands sem jafnframt annast uppfærslu hans í samræmi við reglur sem umhverfisráðherra setur. Ráðherra staðfestir kortagrunninn og skal útgáfa hans auglýst í B-deild Stjórnartíðinda. Heimilt er ráðherra að ákveða að umferð á tilteknum vegslóðum skuli takmarka við tilteknar gerðir ökutækja og/eða vissa tíma árs. Upplýsingar um vegslóða í kortagrunni fela ekki í sér að þeir séu færir öllum vélknúnum ökutækjum og leiða ekki til ábyrgðar ríkis eða sveitarfélaga á viðhaldi þeirra.
Miðað við það vinnulag sem boðað er í frumvarpinu verður væntanlega mörgum greinilegum vegslóðum lokað. Ferðafólk sem í ógáti fer inn á þessa vegslóða getur átt á hættu að verða kært fyrir akstur utan vega þó engin spjöll hafi verið unnin.
Hvað verður það kallað þegar akstur veldur náttúruspjöllum?
Sú stefna umhverfisyfirvalda að banna allan akstur á vegslóðum, nema þann sem sérstaklega er leifður og skilgreina það sem akstur utan vega, verður til þess að hugtakið "akstur utan vega" verður algjörlega merkingarlaust. Ráðuneytið og Umhverfisstofnun hafa að vísu unnið að því í nokkurn tíma að gera þetta hugtak að orðskrípi sem í daglegu tali hefur enga tengingu við raunveruleikan.
Í athugasemdum segir:
Grunnurinn verður réttarheimild um heimilar akstursleiðir um landið og jafnframt verður ljóst að óheimilt er að aka vélknúnum ökutækjum á slóðum sem ekki eru sýndir í grunninum. Lagt er til að ráðherra verði heimilt að takmarka umferð um vegslóða sem skráðir eru í kortagrunninn í samræmi við ástand þeirra. Vegslóðar úti um land falla almennt utan flokkunarkerfis vegalaga og því gilda ákvæði þeirra laga um ábyrgð á viðhaldi vega ekki um þá. Í samræmi við þetta er áréttað í lokamálslið 4. mgr. að upplýsingar um vegslóða í kortagrunni feli ekki í sér að þeir séu færir öllum vélknúnum ökutækjum og leiði ekki til ábyrgðar ríkis eða sveitarfélaga á viðhaldi þeirra.
Starfshópur á vegum umhverfisráðuneytisins hefur frá því í febrúar 2008 unnið að söfnun gagna um vegslóða á miðhálendinu. Aðferðarfræðin sem nefndin beytir við vinnu sína hefur aldrei fengist opinberuð og umbeðnar verklýsingar hafa ekki fengist hjá formanni starfshópsins, Sesselju Bjarnadóttur.
Í ljósi þess að starfshópur ráðherra hefur verið að störfum frá ársbyrjun 2008 sætir það furðu að í athugasemdum við frumvarpið er ekkert gefið í skyn hvernig verklag á að viðhafa við kortlagninguna, nema með mjög almennum hætti.
Sigríður Anna, þáverandi umhverfisráðherra, opnaði vefsjánna "Á vegi" árið 2006. Vefsjáin var illa unnin, enda lokuð stuttu seinna.
Hvernig væri að vanda sig núna?
Ef loka á vegslóðum með valdi, er ekki verið að huga um hag náttúrunnar.
- Hversu langt mun líða á milli uppfærslna?
- Verður hægt að sækja um að vegslóðir verði enduropnaðar?
- Verður hægt að sækja um gerð nýrra vegslóða?
- Hvað verður lagt til grundvallar þegar vegslóðar verða flokkaðir og metnir?
- Hvaða lágmarks skilyrði verða sett til að skráning í kortagrunninn sé möguleg?
- Verður tekið tillit til mismunandi ökutækja: Mikið breyttra jeppa, fjórhjóla, tvíhjóla o.s.frv.?
- Hvernig verður upplýsingum um uppfærslur komið til almennings?
- Hvert á að leita ef upp koma deilumál vegna ákvörðunar ráðherra?
- Hvað hlutverk hefur Umhverfisstofnun?
- Ráðherra hefur heimild til að loka vegslóðum. Hver verður undanfari lokunar?
Tímamörk starfshóps ráðherra til að skila af sér eru annars vegar 1. janúar 2013 fyrir miðhálendið og hins vegar 1. júlí 2016 fyrir láglendið.
Ólíklegt er að árið 2011 nýtist vel því taka þarf tillit til athugasemda, koma þarf frumvarpinu í gegnum Alþingi og ráðherra á eftir að skrifa reglugerð um kortagrunninn. Að þessu gefnu eru fjögur sumur til stefnu þangað til heilstæður og útgefinn kortagrunnur á að liggja fyrir.
Vegslóðar á Íslandi hafa verið áætlaðir +30.000 km. Eitthvað af þeim eru nú þegar til hjá Landmælingum Íslands, en allt láglendið er eftir. Engar áætlanir eru til sem leggja mat á raunverulegan vinnslutíma þessa verkefnis.
Mælingartími á Íslandi er stuttur og ekki er óalgengt að það taki jeppa heilan dag að aka 200km, því er alveg ljóst að þessar tímasetningar eru algjörlega gripnar úr lausu lofti.
Stuttur vinnslutími er lokunarsinnum í hag og undirstrikar áform um víðtækar lokanir.
Kortlagning vegslóða verður ekki trúverðugt nema kortagrunnurinn sýni alla vegslóða, bæði þá sem eru opnir og lokaðir.
Starfshópur umhverfisráðherra sem vinnur, í samvinnu við viðkomandi sveitarfélög, að greiningu vegslóða innan miðhálendislínunnar og gerð tillagna um það á hverjum þeirra skuli heimilt að aka vélknúnum ökutækjum, með eða án takmarkana, skal skila tillögum sínum til ráðherra eigi síðar en 1. janúar 2013. Umhverfisráðherra skal eigi síðar en 1. janúar 2013, í samvinnu við samgöngu- og sveitarstjórnaráðherra, skipa starfshóp til að vinna að greiningu vegslóða á láglendi og gerð tillagna um það á hverjum þeirra skuli heimilt að aka vélknúnum ökutækjum með eða án takmarkana.
Kortagrunnur samkvæmt 4. mgr. 17. gr., með upplýsingum um vegi og vegslóða innan miðhálendislínunnar sem heimilt er að aka vélknúnum ökutækjum, skal liggja fyrir eigi síðar en 1. júlí 2013. Kortagrunnur með sams konar upplýsingum um vegi og vegslóða á láglendi skal liggja fyrir eigi síðar en 1. júlí 2016.
Skýr merki þess að ekki eigi að kosta neinu til, er breytingartillaga sem miðar að því að fría sveitarfélög og ríki af viðhaldskostnaði þeirra vegslóða sem heimilt verður að aka.
Slóðavinir hafa í nokkur ár bent á leið til að fjármagna umsýslu- og viðhaldskostnað vegslóða, en ávalt talað fyrir dafum eyrum. Hugmyndafræðin er einföld og gengur út á að nota eldsneytisgjöld sem þegar er verið að greiða, og ætluð eru til samgöngubóta skv. lögum, til viðhalds vegslóða. Með rannsóknum og tölfræðiaðferðum má finna út áætlaða eldsneytisnotkun þeirra sem notast við vegslóða og þannig dreifa gjöldunum með réttlátum hætti milli vegflokka, almenna vegi og vegslóða.
Skýringartexti tekin beint úr frumvarpinu
Upplýsingar um vegslóða í kortagrunni fela ekki í sér að þeir séu færir öllum vélknúnum ökutækjum og leiða ekki til ábyrgðar ríkis eða sveitarfélaga á viðhaldi þeirra.
Ef jafnræði á að ríkja milli njótenda íslenskrar náttúru er það skýlaus krafa að sama fyrirkomulag verði viðhaft fyrir umferð gangandi og ríðandi hópa um Ísland eins og lagt er upp með fyrir umferð vélknúinna farartækja.
Í skýrslu Umhverfisstofnunar um ástand friðlýstra svæða kemur fram að nokkuð vantar upp á stýringu hópferða inn á friðlýst svæði, þar má nefna Dyrhólaey, Friðland að fjallabaki, Grábrók, Gullfoss og Teigarhorn. Þá eru ótali öll önnur svæði sem einstakir hópar og ferðaþjónustuaðilar fara inn á.
Skerpa þarf á ákvæðum um umferð gangandi og ríðandi hópa um náttúruna. Nýmyndun göngutroðninga og reiðleiða er vandamál sem umhverfisyfirvöld vilja ekki horfast í augu við.
Texti úr gildandi lögum um náttúruvernd
14.gr. Umferð gangandi manna
- Mönnum er heimilt, án sérstaks leyfis landeiganda eða rétthafa, að fara gangandi, á skíðum, skautum og óvélknúnum sleðum eða á annan sambærilegan hátt um óræktað land og dveljast þar. Á eignarlandi í byggð er eiganda eða rétthafa þó heimilt að takmarka eða banna með merkingum við hlið og göngustiga umferð manna og dvöl á afgirtu óræktuðu landi.
- För um ræktað land, sbr. 7. tölul. 3. gr., og dvöl þar er háð samþykki eiganda þess eða rétthafa. Sama gildir um skógræktarsvæði í byggð sem ekki eru í eigu eða umsjá ríkis eða sveitarfélaga, önnur en náttúrulega birkiskóga og kjarr. Sé skógrækt styrkt með opinberu fé skal kveða svo á í samningi við eiganda eða rétthafa lands að hann tryggi almenningi með reglum sem hann setur frjálsa för um landið eftir að fyrstu stigum skógræktar er lokið.
17.gr. Umferð ríðandi manna
- Þegar farið er ríðandi um landið skal fylgt skipulögðum reiðstígum eins og kostur er.
- Á ferð um hálendi og önnur lítt gróin svæði skulu menn hafa tiltækt nægilegt aðflutt fóður fyrir hross sín.
- Heimilt er mönnum, að fengnu leyfi eiganda eða rétthafa eignarlands þegar við á, að slá upp aðhöldum eða næturhólfum, enda valdi
- það ekki spjöllum á náttúru landsins. Á hálendi skal þeim valinn staður á ógrónu landi sé þess kostur.
- Þar sem svo háttar til skal haft samráð við landverði eða umsjónaraðila á staðnum þegar farið er um eða dvalist á náttúruverndarsvæðum, sbr. IV. kafla.
- Umhverfisráðherra getur sett í reglugerð1) nánari ákvæði um umferð ríðandi manna og rekstur hrossa.
1) Augl. 433/1993. Rg. 619/1998.
Akstur utan vega getur alveg eins hafa minnkað talsvert undafarin ár og er ýmislegt sem bendir til þess að svo sé en þar sem ekki er unnið vísindalega að skrásetningu slíkra tilfella er hvorki hægt að styðja það né hrekja.
Slóðavinir hafa bent á að vísindaleg skráning þurfi að koma til ef við eigum að geta sagt með einhverri vissu hvernig þau úrræði sem verið er að beita virki.
Slík skráning þyrfti að eiga sér stað á þann hátt að eftirfarandi sé skráð : Staðsetning (GPS hnit) umfang (lengd og breidd) Tegund ökutækis sem olli spjöllunum (jeppi, vélsleði, fjórhjól eða mótorhjól) og síðan mynd eða myndir af skemmdinni. Slík skráning þarf að eiga sér stað reglulega ásamt því að mæla endurheimtur þess sem áður skemmdist, þ.e. hversu vel landið jafnar sig eða lagfæringar gerðar af mönnum og þá skrá hverjir framkvæmdu slíkar lagfæringar.
Einungis með slíkum vinnubrögðum er hægt segja með einhverri vissu hvort aukning eða minnkun utanvegaaksturs er um að ræða.
Öll umferð manna og dýra um náttúru Íslands skilur eftir sig ummerki. Því skítur það skökku við að á sama tíma og þrengja á að akstri á vegslóðum, með lögum og reglugerðum, virðist ekki vera reynt að koma meiri böndum yfir undanþágu akstur utan vega. Viðbragðsaðilar og þeir sem fá til þess sérstaka heimild Umhverfisstofnunar fá að aka utan vega og eiga skv. laganna bókstaf að "gæta sérstakrar varkárni og forðast að valda náttúruspjöllum".
Undanþágur ótrúlega rúmar þrátt fyrir endurskoðun.
Bannað er að aka vélknúnum ökutækjum utan vega. Þó er heimilt að aka slíkum tækjum á jöklum og snævi þakinni jörð utan vega utan þéttbýlis svo fremi sem jörð er frosin og augljóst að ekki er hætta á náttúruspjöllum. Heimilt er að stöðva og leggja vélknúnum ökutækjum við veg ef það veldur ekki náttúruspjöllum.
Þrátt fyrir ákvæði 1. málsl. 1. mgr. er heimilt, ef nauðsyn krefur, að aka vélknúnum ökutækjum utan vega vegna lögreglustarfa, sjúkraflutninga og björgunarstarfa. Umhverfisráðherra skal, að fengnum tillögum Umhverfisstofnunar, kveða í reglugerð á um undanþágur frá banni skv. 1. málsl. 1. mgr., m.a. vegna starfa manna við landbúnað, landmælingar, línu- og vegalagnir og rannsóknir, sem og um heimild Umhverfisstofnunar til að veita undanþágu vegna annarra sérstakra aðstæðna. Í þeim tilvikum sem heimild er til aksturs utan vega er ökumanni skylt að gæta sérstakrar varkárni og forðast að valda náttúruspjöllum. Ráðherra getur í reglugerð, að fengnum tillögum Umhverfisstofnunar, takmarkað eða bannað akstur á jöklum og frosinni og snævi þakinni jörð þar sem hætta er á náttúruspjöllum eða óþægindum fyrir aðra sem þar eru á ferð.
